English for FunVì sao bé hiểu tiếng Anh nhưng không chịu nói?
Bé chỉ đúng con mèo khi nghe "Where is the cat?", cười khi nghe bài hát quen, nhưng cứ bảo "nói cho mẹ nghe nào" là bé im lặng. Nhiều bố mẹ lo rằng con học mãi mà không vào. Thật ra, hiểu trước rồi mới nói là con đường bình thường khi trẻ học bất kỳ ngôn ngữ nào. Việc của bố mẹ là cho bé đủ nghe, và tạo những lúc nói thật dễ, thật an toàn.
Hiểu trước, nói sau là bình thường
- Khi học ngôn ngữ thứ hai, nhiều trẻ trải qua một "giai đoạn im lặng": bé chủ yếu nghe, quan sát và trả lời bằng gật đầu, lắc đầu hoặc chỉ tay, rất ít nói.
- Tài liệu dành cho giáo viên mầm non của Bộ Giáo dục bang Maryland (Mỹ) ghi rằng giai đoạn này thường kéo dài từ sáu tuần đến ba tháng hoặc lâu hơn, và khuyên người lớn không ép trẻ nói hay phạt trẻ vì không nói.
- Con số đó là của trẻ được nghe tiếng Anh cả ngày ở trường. Bé ở Việt Nam thường chỉ nghe tiếng Anh vài chục phút mỗi ngày, nên giai đoạn này có thể kéo dài hơn. Đó không phải là dấu hiệu bé kém.
- Mặt khác, nghiên cứu của Rose Drury (Open University, Anh) cảnh báo rằng không nên nghĩ trẻ sẽ tự "bắt" được ngôn ngữ mới một cách dễ dàng. Im lặng là bình thường, nhưng bé vẫn cần người lớn hỗ trợ đúng cách.
Những lý do khác khiến bé chưa nói
- Bé chưa nghe đủ: muốn nói được một câu, bé cần nghe câu đó rất nhiều lần, trong những tình huống có nghĩa.
- Bé sợ sai, hoặc thấy mình bị kiểm tra: "Con nói tiếng Anh cho bác nghe đi" là lúc khó nói nhất với hầu hết trẻ.
- Bé không có lý do để nói: ai trong nhà cũng hiểu tiếng Việt, nên nói tiếng Anh là thừa.
- Tính cách: có bé thích quan sát thật kỹ rồi mới thử. Những bé này thường nói khá đúng khi bắt đầu nói.
Dấu hiệu bé vẫn đang tiến bộ
- Bé làm theo được những câu ngắn: "Find the cat", "Touch your nose", "Clap your hands".
- Bé chỉ đúng hình khi nghe tên, hoặc trả lời bằng tiếng Việt cho câu hỏi tiếng Anh. Trả lời đúng bằng tiếng Việt nghĩa là bé đã hiểu.
- Bé nhẩm theo, hát theo vài chữ, hoặc tự nói tiếng Anh một mình khi chơi.
- Bé cười đúng chỗ khi nghe một câu chuyện quen.
Tám cách giúp bé mở lời mà không ép
- Đừng biến tiếng Anh thành bài kiểm tra, nhất là trước mặt người lạ. Hãy để bé nói khi bé muốn.
- Hỏi câu có lựa chọn: "Apple or banana?". Bé chỉ cần nhắc lại một từ đã có sẵn trong câu hỏi.
- Bắt đầu từ thứ dễ nói nhất: từ đơn, câu chào, bài hát, rồi đến mẫu câu ngắn như "I see a…", "I like…".
- Bố mẹ nói trước, kể cả khi phát âm chưa chuẩn. Bé học được rằng nói sai một chút cũng không sao.
- Chờ. Sau khi hỏi, đếm thầm đến năm. Nhiều bé cần thêm vài giây mới trả lời.
- Khen việc bé dám nói, không sửa lỗi ngay. Nếu bé nói "two cat", chỉ cần nhắc lại tự nhiên: "Yes, two cats!"
- Chấp nhận câu trả lời không lời: "Show me the dog" cũng là luyện tiếng Anh, chỉ là chưa đến lượt nói.
- Chơi qua con rối hay gấu bông: nhiều bé nhút nhát nói qua "bạn gấu" dễ hơn nói trực tiếp.
Những câu dễ để bé bắt đầu nói
Chạm để nghe. Mỗi câu chỉ đổi một từ là thành câu mới, nên bé chỉ cần nhớ một khung câu.
English for Fun làm gì ở bước này
- Trong I Can Read, mỗi gói kết thúc bằng bước "Nói": bé nói to cả câu vừa học. Game chỉ kiểm tra là có tiếng nói, rồi khen và đi tiếp. Không chấm điểm phát âm, không có "sai", nên bé nhút nhát cũng dám thử.
- Micro là tùy chọn, bố mẹ có thể tắt. Game không ghi âm và không gửi âm thanh cho chúng tôi.
- Trước bước "Nói", bé đã nghe và ghép câu đó nhiều lần, đúng theo thứ tự hiểu trước rồi mới nói.
- Xem thêm 20 câu tiếng Anh đầu tiên cho trẻ và cẩm nang luyện nghe cho bé tại nhà.
Khi nào nên hỏi chuyên gia
Nếu bé chậm nói cả tiếng Việt, ít giao tiếp bằng mắt và cử chỉ, hoặc bạn lo lắng về sự phát triển của bé, hãy hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia ngôn ngữ. Im lặng khi học ngôn ngữ thứ hai là bình thường; chậm nói cả tiếng mẹ đẻ thì cần được kiểm tra.